चितवनः मुटुको उपचार आफैमा संवेदनशील मानिन्छ । यसमा पनि ३३ हजार बिरामीको शल्यक्रियामा एउटै चिकित्सक संलग्न हुनुहुन्छ भन्ने सुन्दा धेरैलाई पत्यार नलाग्न सक्छ ।
चितवन मेडिकल कलेज (सिएमसी) मा कार्यरत प्रा.डा. श्यामराज रेग्मीले यहाँ र शहीद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्रमा गरी ३२ हजार ६६९ जनाभन्दा बढी बिरामीको मुटुको शल्यक्रिया गर्नुभएको छ । बि.सं. २०२३ सालमा पर्वतमा जन्मिनु भएका रेग्मीले महारागजञ्जबाट एमबिबिएसपछि सन् २००२ मा बंगलादेशको ढाकाबाट मुटुरोग विषयमा स्नातकोत्तर (एमडि) गरेर नेपाल फर्किनु भएको हो ।
त्यस लगत्तै उहाँले शहीद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्रमा सेवा प्रारम्भ गर्नुभयो । मुटुको धमनीबाट पाईप छिराएर गरिने इन्टरभेन्सन कार्डियोलोजी प्रविधिबाट उहाँले मुटुको शल्यक्रिया गर्न थाल्नुभयो । उहाँको भनाईमा त्यहाँ रहँदा उहाँले बालबालिकाको जन्मजात मुटुको २ हजार पाँच सयभन्दा बढीको एनजिओग्राम गर्नुभयो । यस्तै मुटुको भल्व खोल्ने काम दुई हजारभन्दा बढी भयो भने कोरोनरी एनजिओग्राफी १० हजारभन्दा बढीको गर्नुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो “हामीले गंगालालमा इन्टरभेन्सन कार्डियोलोजी प्रविधिबाट मुटुको शल्यक्रिया शुरु गरेका हौं ।” त्यहाँका मुटुरोग विशेषज्ञहरुको सहकार्यमा काम शुरु गरिएको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
बि.सं. २०६९ सालमा डा. रेग्मीले गंगालाल छाडेर भरतपुरमा रहेको चितवन मेडिकल कलेजमा मुटु शल्यक्रियाको काम शुरु गर्नुभयो । यस मेडिकल कलेजमा हालसम्म १८ हजार १६९ जनाको मुटुको शल्यक्रिया गरिएको उहाँको भनाई छ । उहाँकै नेतृत्वको समूहले एनजीओग्राफी, एनजीओप्लास्टी, पेसमेकर राख्ने, पिटिएमसी, मुटुको पानी तान्ने लगायतका काम नचिरिकन शल्यक्रिया भईरहेका छन् ।
डा. रेग्मी हृदयघात भएका बिरामी आकस्मिक कक्षमा आएपछि उनीहरुको तत्काल शल्यक्रिया गरेर धमनी खोल्ने काम गरिन्छ । अस्पताल आउने मुटुका बिरामी मध्ये ७० प्रतिशत यस्ता बिरामी हुने उहाँ बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो “हृदयघातको आशंका छ भने क्याथल्याब भएको अस्पतालमा तत्काल पु¥याउनु पर्छ ।” अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता अनुसार आकस्मिक कक्षमा आएका त्यस्ता बिरामीलाई ९० मिनेटभित्र क्याथल्याबमा लगेर मुटु खोल्नु पर्छ भन्ने रहेको छ । उहाँले आफूहरुले चौबीसै घण्टा आउने यस्ता बिरामीलाई ९० मिनेटभन्दा अगाडि नै सेवा दिने गरेको बताउनुभयो ।
यस्तै छाती दुखेर बहिरंग सेवामा आउने बिरामीहरुको टिएमटि (ट्रेडमिल टेष्ट) गरेर मुटुमा कुनै समस्या देखिएमा एनजिओग्राफी गरेर नसा खोल्ने गरिएको छ । यसैगरी बाहिरबाट रिफरल भएर पनि मुटुका बिरामी आउने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।
मुटुमा तीन वटा मुख्य नसा हुन्छन् । कतिवटामा कस्तो समस्या छ (रोकावट छ) त्यसका आधारमा बिरामीलाई निको पार्न सकिने उहाँ बताउनुहुन्छ । समयमा अस्पताला आउने बिरामी बचाउन सकिने भन्दै उहाँले एकदेखि दुई प्रतिशत बिरामी जटिल अवस्थामा आउने र बचाउन कठिन हुने उहाँले बताउनुभयो । मुटुको समस्या भएको लक्षण थाहा पाउनु पर्ने भन्दै उहाँले चुरोट, सूर्तीजन्य पदार्थ र मादकपदार्थ सेवन गर्ने, मधुमेह, उच्च रक्तचाप र कोलेस्ट्रोल भएका बिरामीले प्रत्येक वर्ष मुटुको परीक्षण गराईरहन उहाँको सुझाव छ ।
देव्रे पट्टीको छाती दुख्ने र कहिलेकाही ग्यास्ट्रिक जस्तो पेट दुखेको तर ग्यास्ट्रिकको औषधिले निको नभएमा मुटुको समस्या हुन सक्ने भन्दै उहाँले त्यस्ता बिरामीलाई परीक्षणका लागि सुझाव दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो “सहनै नसक्ने गरी छाती दुख्यो भने पनि तुरुन्त क्याथल्याब भएको अस्पताल जानु पर्छ ।”
नेपालमा पहिलो पटक नर्भिक अस्पतालमा यो विधिबाट मुटुको शल्यक्रिया गरिएको भन्दै सो पश्चात् गंगालाल हुँदै धरान र चितवन मेडिकल कलेजमा शुरु भएको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
अस्पतालका क्याथल्याब इन्चार्ज अमृत काफ्लेका अनुसार डा.रेग्मीसँगै शुरुदेखि नै यहाँ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. विष्णुमणि धिताल, प्रा.डा. अनिल आचार्य, डा. पुरन गुरुङ, एनेस्थेसियोलोजिष्ट डा. भारती रेग्मी सहितको समूहले मुटुको उपचार गर्दै आएको छ ।
अस्पतालमा सिमेन्स कम्पनीको वाईप्लेन क्याथल्याब रहेको छ । यही स्तरको उच्च प्रविधिको क्याथल्याब नेपालका अन्य अस्पतालमा भित्रिईनसकेको उहाँले बताउनुभयो । नेपाल सरकारले तोकेको दररेटमा मुटुको शल्यक्रिया हुने उहाँको भनाई छ । गंगालाल सहितको सरकारी अस्पताल सरह यहाँ मुटुको शल्यक्रिया शुल्क लाग्ने गर्दछ । डा. रेग्मीले मुटुका समस्या मध्ये सबैभन्दा धेरैलाई हृदयघात हुने भन्दै यसका लागि सरकारले रु. एक लाखसम्मको छुट दिने गरेकोमा थप रु. एक लाख दिन सकेमा बिरामी पैसाको अभावमा उपचारबाट बञ्चित हुन नपर्ने बताउनुभयो ।
